मराठीची वर्णव्यवस्था

 बी.ए.भाग-3 मराठी पेपर क्रमांक 13(भाषाविज्ञान आणि मराठी भाषा)

प्रा.डॉ.विश्वास पाटील 

घटक-७

    मराठीची वर्णव्यवस्था

भाषा हा शब्द भाषण म्हणजे बोलणे अशा अर्थाच्या संस्कृत धातूपासून बनलेला आहे भाषा या शब्दासाठी इंग्रजी पर्याय लैंग्वेज असा असला तरी स्पीच या शब्दावरून भाषा ठीक आहे हे लक्षात येते भाषा मुखावाटे निघालेल्या दोन्हीतून सिद्ध होते बोलणारा व ऐकणारा यांच्यामध्ये दोन्ही हे माध्यम भाषेचे कार्य करीत असते ्रत्येक भाषेत अक्षरे मुळाक्षरे ध्वनी शब्द वाक्‍य असे घटक असतात या घटकांची रचना म्हणजे भाषा असते भाषा म्हणजे बोलण्याचा व्यवहार करण्याचे प्रभावी साधन आहे

१) लिपी- लेखन करण्यासाठी आपल्या निरनिराळ्या आवाजांच्या किंवा ध्वनींच्या सांकेतिक खुणा ठरवलेले आहेत त्या खुणा ना लिपी असे म्हणतात. लिपी हा शब्द लीप म्हणजे लिफ्टने सारवणे मागणे असा आहे आपण कागदावर शाईने लिहितो म्हणून त्याला लिपी असे म्हणतात ही लिपी उभ्या-आडव्या तिरप्या व गोलाकार रेषांची बनलेली असते शाईचा शोध लागण्यापूर्वी ताडपत्र दगड किंवा ताम्रपट यावर करून ठेवत होते म्हणून अशा प्रकारच्या वरून पुन्हा करण्याला लेखन म्हणू लागले.

२) अक्षर - आपल्या भाषेचा उपयोग बोलण्याच्या वेळी पुरताच व ऐकू येईल एवढ्या अंतरा पुरता होतो लिपीचा शोध लागल्यानंतर बोलण्यापेक्षा लिहिण्याला अधिक महत्त्व प्राप्त झाले बोलणे हे बोलून झाल्यावर नाहीशी होते म्हणून ते क्षर (नष्ट होणारे) आहे पण आपले बोलणे हे लिपीत लिहून ठेवले म्हणजे पुष्कळ काळपर्यंत टिकते ते नष्ट न होणारे म्हणून त्याला अक्षर असे म्हणतात अक्षर म्हणजे लेखनाचे चिन्ह असते.

३) देवनागरी लिपी- मराठीत जी लिपी वापरली जाते तिला बाळबोध लिपी असे म्हटले जाते तिलाच देवनागरी लिपी असेही म्हणतात देवनागरी ही आर्य लोकांची लिपी ते इतर लोकांपेक्षा गोरे व तेजस्वी होते म्हणून त्याला देव म्हणत हे आर्य शहरात म्हणजे घरात राहत म्हणून ते नागरी व त्यांच्या लिपीला देवनागरी लिपी असे नाव पडले मराठीत लिपी जलदगतीने लिहिता यावी म्हणून यातील अक्षरे मोडून किंवा त्यांना थोडी मुरड घालून लिहिण्याची पद्धत काही काळ प्रचारात होती तिला मोडी लिपी असे म्हणतात.